الشيخ الطبرسي (مترجم: نورى و مفتح)

82

تفسير مجمع البيان (فارسى)

كرده باشند يا ديهء خون انسان است يا . . . در اين باره در اوايل سوره آل عمران بحث كرده‌ايم . فَلا تَأْخُذُوا مِنْهُ شَيْئاً : از آنچه به او داده‌ايد ، چيزى پس مگيريد . أَ تَأْخُذُونَهُ بُهْتاناً وَ إِثْماً مُبِيناً : اين استفهام انكارى است يعنى : آنچه از آنها مىگيريد ، باطل و ظلم و گناهى واضح است . بقولى معناى آن اين است كه : آيا با انكار اينكه زن مالك آن مال است ، مال را از او ميگيريد ؟ اين انكار ، بهتان شمرده مىشود ، زيرا شوهر وقتى كه بناحق ، منكر ، مالكيت زن مىشود ، در حقيقت دروغ و تهمت بسته است . برخى گفته‌اند : با اين كه گرفتن مال زن در هر حال نارواست ، خواه مرد بخواهد او را طلاق دهد و همسرى ديگر اختيار كند و خواه نخواهد . چرا در صورت طلاق ، گرفتن آنچه به زن داده شده ، مورد نهى قرار گرفته است ؟ جواب اين است كه : در موقع تغيير همسران اين توهم پيش مىآيد كه مىتوانند آنچه به اولى داده شده ، از او بگيرند و به دومى بدهند . خداوند بيان فرمود كه اين كار روا نيست و اشكال را بر طرف ساخت و مقصود اين است كه اگر خواستيد از همسرتان جدا بشويد ، چه بجاى او ديگرى قرار دهيد ، بايد آنچه به او داده‌ايد از او نگيريد . وَ كَيْفَ تَأْخُذُونَهُ وَ قَدْ أَفْضى بَعْضُكُمْ إِلى بَعْضٍ : چگونه مال را از ايشان مىگيريد در حالى كه با يكديگر تماس گرفته و خلوت كرده‌ايد ؟ كلمهء افضاء كنايه از مجامعت است چنان كه ابن عباس و مجاهد و سدى گفته‌اند و برخى گفته‌اند منظور از افضا خلوت صحيح است : اگر چه مجامعتى صورت نگيرد . علت اين كه خلوت را افضاء ناميده ، اين است كه در موقع خلوت ، براى مجامعت مانعى وجود ندارد . اصحاب ما هر دو قول را روايت كرده‌اند . در تفسير كلبى از ابن عباس است كه : افضاء ، اين است كه زن و مرد در يك بستر جمع شوند ، اعم از اينكه مجامعت كنند يا نكنند . در هر دو حالت مهر بر شوهر واجب مىشود .